PROFESJONALNA OCHRONA ODGROMOWA I PRZED PRZEPIĘCIAMI

Poradniki, normy,
artykuły techniczne

 

Projektowanie układów uziemiających

  Poniższe założenia pozwolą poprawnie zaprojektować system uziemiający zgodny z aktami prawno-normatywnymi. Projektując uziemienia dla obiektów na terenie Polski jesteśmy zobowiązani kierować się zapisami umieszczonymi w ROZPORZĄDZENIU MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku Dziennik Ustaw Nr 75 Poz. 690 i w poniższych normach przywołanych w tym rozporządzeniu jako obowiązujące:
PN-EN 62305-3 Ochrona odgromowa -- Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów budowlanych i zagrożenie życia;
PN-HD 60364-5-54 Instalacje elektryczne niskiego napięcia - Część 5-54: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego -- Układy uziemiające i przewody ochronne.

Krok 1.

  Podczas projektowania uziemień należy stosować się do poniższych paragrafów z rozporządzenia i stosować materiały z których wykonane są uziemienia zgodnie z wytycznymi zawartymi w normach, przywołanych jako obowiązkowe.
   W normach szczególną uwagę zwraca się na rodzaj materiału jaki powinien być zastosowany dla uziemień otokowych.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 r.
§ 53.
1. Budynek, odpowiednio do potrzeb wynikających z jego przeznaczenia, powinien być wyposażony w wewnętrzną instalację elektryczną.
2. Budynek należy wyposażyć w instalację chroniącą od wyładowań atmosferycznych. Obowiązek ten odnosi się do budynków wyszczególnionych w Polskiej Normie dotyczącej ochrony odgromowej obiektów budowlanych.

§ 184.
1. Jako uziomy instalacji elektrycznej należy wykorzystywać metalowe konstrukcje budynków, zbrojenia fundamentów oraz inne metalowe elementy umieszczone w niezbrojonych fundamentach stanowiące sztuczny uziom fundamentowy.

dobry uziom 1  dobry uziom 2  dobry uziom 3

2. Dopuszcza się wykorzystywanie jako uziomy instalacji elektrycznej metalowych przewodów sieci wodociągowej, pod warunkiem zachowania wymagań Polskiej Normy dotyczącej uziemień i przewodów ochronnych oraz uzyskania zgody jednostki eksploatującej tę sieć.

3. Instalacja piorunochronna, o której mowa w § 53 ust. 2, powinna być wykonana zgodnie z Polską Normą dotyczącą ochrony odgromowej obiektów budowlanych.

Krok 2.

NORMY PRZYWOŁANE W ROZPORZĄDZENIU MINISTRA INFRASTRUKTURY
Poniżej znajdują się fragmenty norm, które przedstawiają zjawiska korozyjne zachodzące podczas eksploatacji uziemień i określają, jakie materiały można stosować, a jakich nie wolno wykorzystywać do budowy systemu uziemiającego.

PN-EN 62305-3 „Ochrona odgromowa -- Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów budowlanych i zagrożenie życia"
E.5.4.3.2 Uziomy fundamentowe
"(...) Dalszy problem wiąże się z korozją elektrochemiczną pod wpływem prądów galwanicznych. Stal w betonie ma w przybliżeniu taki sam potencjał galwaniczny szeregu elektrochemicznego, co miedź w gruncie. A zatem gdy stal w betonie jest połączona ze stalą w ziemi, to czynne napięcie galwaniczne, równe w przybliżeniu 1 V, powoduje przepływ prądu korozji w gruncie oraz mokrym betonie i rozpuszcza stal w gruncie. Gdy umieszczone w gruncie uziomy mają połączenie ze stalą w betonie, to powinny być wykonane z miedzi, stali pomiedziowanej lub ze stali nierdzewnej."
PN-HD 60364-5-54
C.4 Możliwe problemy korozji dla innych instalacji uziemiających poza naturalnym uziomem fundamentowym
"(...) Jakakolwiek stalowa elektroda uziomowa nie może być instalowana bezpośrednio w połączeniu ze zbrojonym fundamentem w ziemi z wyjątkiem elektrody wykonanej ze stali nierdzewnej lub innej dobrze zabezpieczonej przy pomocy odpowiednich prefabrykowanych powłok chroniących przed wilgocią. Powłoka cynku nakładana poprzez zanurzenie w ciekłym cynku lub powłoka malarska lub inna z materiałów podobnych nie jest wystarczająca do tych celów. Dodatkowe systemy uziemiające naokoło lub przy budynku powinny być wykonane z innych metali niż stal ocynkowana ogniowo tak, aby zapewnić wystarczającą żywotność tych części uziemienia."

Poniższy rysunek przedstawia zjawisko różnicy potencjałów pomiędzy stalą zanurzoną w fundamencie, a bednarką ocynkowaną i prętem ocynkowanym.

dobry uziom 4

Krok 3.

Kolejnym krokiem do poprawnego zaprojektowania systemu uziemienia jest określenie rezystywności gruntu.

Badanie rezystywności gruntu
Czteroelektrodowa metoda Wennera w układzie jak na rysunku nr 1. Układ ten składa się z umieszczonych w jednej linii czterech elektrod: dwóch elektrod prądowych P1 i P2 oraz dwóch elektrod napięciowych N1 i N2. Za pomocą generatora G wywołuje się przepływ przez elektrody prądowe w gruncie prądu wzor-16. Elektrody napięciowe służą do pomiaru spadku napięcia wzor-15.

Układ do pomiaru rezystywności gruntu metodą czteroelektrodową Wennera

dobry uziom 20

 

Wartość rezystywności gruntu (dla l << α) wyznacza się z zależności

wzor-1

α - odległość między elektrodami [m]
R - zmierzona wartość rezystancji [Ω] wzor-12


Wartości rezystywności różnych gruntów

Rodzaj gruntu

Rezystywność gruntu [Ωm]

grunt bagienny

5 - 40

ił, glina, czarnoziem

20 - 200

piasek

200 - 2500

żwir

2000 - 3000

zwietrzałe skały

poniżej 1000

piaskowiec

2000 - 3000

granit

powyżej 50 000

morena

powyżej 30 000


Ze względu na dużą różnorodność gruntów, wyniki w powyższej tabeli są szacunkowe, dlatego zaleca się dokonywania pomiarów rezystywności gruntu przed zaprojektowaniem uziemienia.

Pomiary rezystywności gruntu wykonuje się za pomocą generatora G, co w praktyce najczęściej oznacza miernik z czterema elektrodami.
Po dokonaniu pomiarów rezystywności gruntu, a przed zaprojektowaniem systemu uziemiającego należy ocenić, jaki wpływ na rezystancję uziemienia będzie miała pora roku, w jakiej dokonano pomiarów rezystywności gruntu.
Dlatego należy zastosować wzór:

teoria-wzor-1

gdzie:

teoria-wzor-1a - zastępcza rezystywność gruntu wyznaczona w dowolnym okresie roku

teoria-wzor-1b - wskaźnik poprawkowy, którego wartość odczytujemy z poniższej tabeli. Wartości wskaźnika Kz dobiera się na podstawie poniższej tabeli:

Wskaźniki sezonowych zmian zastępczej rezystywności gruntu:


Uziom

Wartości wskaźnika teoria-wzor-1b 
jeżeli grunt w czasie pomiarów był

suchy a)

 wilgotny b)

mokry c)

poziomy ułożony na głębokości 0,6 ÷ 1 m

1,4

2,2

3,0

pionowy o 1 = 2,5 ÷ 5 m

1,2

1,6

2,0

pionowy o 1 > 5 m

1,1

1,2 

1,3

układ uziomowy mieszany (złożony z elementów poziomych i pionowych)

ustala się odpowiednio do wpływu
rezystancji uziomów poziomych i pionowych

na rezystancję uziemienia układu

a) Można przyjmować w okresie od czerwca do września (włącznie) z wyjątkiem trzydniowych okresów po długotrwałych obfitych opadach.
b) Można przyjmować, że stan taki występuje poza okresem scharakteryzowanym w a.)
c) Wartości tej kolumny można stosować, jeżeli warunki nie dadzą się zakwalifikować do przypadku a) ani b).


Powyższą tabelę i wzór pobrano z publikacji doc. dr inż. Konstantego Wołkowińskiego „Uziemienia urządzeń elektroenergetycznych”.

Krok 4.

Po uzyskaniu informacji jaka jest rezystywność gruntu w zależności od uziemianego obiektu należy skorzystać z jednej z poniższych norm i zawartych w nich wzorów. Są to obiekty energetyczne, budowlane i telekomunikacyjne.
 

LINIE ELEKTROENERGETYCZNE WYSOKICH I ŚREDNICH NAPIĘĆ

Norma: PN-EN 50522:2011E

 

3-linie-2       1-slup-2

 

Rezystancja otoku:

wzor-2

D = L/π- średnica otoku w m
L - długość bednarki otoku w m
d - średnica uziomowego przewodu okrągłego lub połowa szerokości bednarki uziomu w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziomu pionowego pogrążonego w gruncie na głębokość h:

wzor-3

L - długość uziomu pionowego w m
d - średnica uziomu pionowego w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziemienia złożonego:

wzor-4

 

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie stóp fundamentowych wieży i słupa, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionych instalacjach zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi.

Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G100 22, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G104 03, G106 02, G106 03, G108 02, G108 03, G110 74, G110 75, G113 01

 


STACJE ELEKTROENERGETYCZNE WYSOKICH I ŚREDNICH NAPIĘĆ

NORMA: IEEE Std 80-2000

 

2-stacja-1     4-stacje

 

Na terenie stacji WN/SN i SN/SN należy zaprojektować jeden wspólny układ uziomowy spełniający wszystkie stawiane wobec niego zadania jak poniżej:
- zapewnienie poprawnej pracy instalacji elektroenergetycznej,
- spełnienie wymagań bezpieczeństwa w zakresie ochrony przed porażeniem,
- skuteczne wyrównanie potencjałów instalacji obiektu,
- odprowadzenie energii przepięć,
- zapewnienie poprawnego działania zabezpieczeń,
- bezpieczne rozproszenie w gruncie prądu pioruna odprowadzonego z instalacji odgromowej ( LPS).


Poprawnie zaprojektowany uziom powinien spełniać trzy funkcje: ochronną, funkcjonalną (roboczą), odgromową.

Rezystancję uziemienia siatkowego z uziomami pionowymi wyznacza się ze wzoru:

wzor-5

R1 - rezystancja uziomu siatki uziemiającej w Ω
R2 - rezystancja wszystkich uziomów pionowych w Ω
Rm - rezystancja wzajemna pomiędzy R1 i R2 w Ω

wzor-6

ρE - rezystywność gruntu w Ωm
Lc - całkowita długość wszystkich połączonych przewodów siatki uziemiającej w m
α '- dla przewodów zakopanych na głębokości h w m
2α - średnica przewodów w m
S - powierzchnia, na której rozłożona jest siatka uziemień w m2
k1, k2 - współczynniki odczytywane z wykresów 1 i 2

wzor-8

Lr - długość każdego z uziomów w m
2b - średnica pręta w m
nR - ilość uziomów pionowych na powierzchni S

wzor-9

Współczynniki k1, k2 we wzorach (A/B - stosunek długości boków siatki uziemiającej; h - głębokość pogrążenia siatki)

04-PL

krzywa 1 dla głębokości h = 0
y1 = - 0,04x + 1,41
krzywa 2 dla głębokości   wzor-13
y2 = - 0,05x + 1,20 
krzywa 3 dla głębokości   wzor-14
y3 = - 0,05x + 1,13 

05-PL

krzywa 1 dla głębokości h = 0
y1 = 0,15x + 5,50
krzywa 2 dla głębokości   wzor-13
y2 = 0,10x + 4,68

krzywa 3 dla głębokości   wzor-14
y3 = - 0,05x + 4,40

 

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie stóp fundamentowych, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionych instalacjach zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi.

 

Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G100 22, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G104 03, G106 02, G106 03, G108 02, G108 03, G110 74, G110 75, G111 49, G111 50, G113 01, G114 02, G114 04

 


LINIE ELEKTROENERGETYCZNE NISKICH NAPIĘĆ

NORMA: pn-hd 60364-5-54
 
6-linia-1

 

Rezystancja otoku:

wzor-10
L - długość bednarki otoku w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziomu pionowego pogrążonego w gruncie na głębokość h:
wzor-11
L - długość bednarki otoku w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziemienia złożonego:

wzor-4

 

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie słupa energetycznego, którego podstawa znajduje się w gruncie, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionej instalacji zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi. 


Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G106 02, G108 02, G110 74, G110 75, G111 49, G111 50, G113 01

 


ELEKTROWNIA WIATROWA

NORMY: PN-EN 61400-24, PN-EN 62305-3 

 

9-elektrownia-2

 

Procedura postępowania przy projektowaniu uziemień elektrowni wiatrowych jest analogiczna jak dla obiektu budowlanego.

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie stopy fundamentowej wieży wiatrowej, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionej instalacji zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi.

Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G100 22, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G104 03, G106 02, G106 03, G108 02, G108 03, G111 49, G111 50, G113 01, G114 02, G114 04

 


OBIEKTY BUDOWLANE

NORMa: PN-EN 62305-3

7-Obiekty-1   5-rozdzielnia

Uziemienia obiektów budowlanych zgodnie z PN-EN 62305-3 dzielimy na uziomy typu A i typu B:

Typ A
Ten typ instalacji stanowią poziome lub pionowe elektrody instalowane na zewnątrz chronionego obiektu, podłączone do przewodów odprowadzających lub uziomu fundamentowego i nie stanowiące zamkniętego obwodu. Całkowita ilość uziomów nie może być mniejsza niż 2.

Typ B 
Ten typ stanowią albo uziomy otokowe instalowane na zewnątrz obiektu stanowiące zamknięty obwód wokół obiektu lub uziom fundamentowy stanowiący zamknięty obwód. Te uziomy mogą również tworzyć siatkę. Zrealizowany system uziemiający musi mieć rezystancję poniżej 10 Ω i mieć minimalną długość 2,5 m - dla uziomu pionowego i 5 m - dla uziomu poziomego.

 

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie fundamentów budynku i stacji transformatorowej, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionych instalacjach zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi.

Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G106 02, G108 02, G110 74, G110 75, G113 01, G114 02, G114 04

 


OBIEKTY TELEKOMUNIKACYJNE

NORMA: PN-T 45000-3

 

8-stacja-1

Wartości dopuszczalne wypadkowej rezystancji uziemienia dla różnych obiektów:

Rodzaj obiektu

Wypadkowa rezystancja uziemienia [Ω]

stacje nadawcze

2 (5)

stacje linii radiowych (przelotowe)

5 (10)

stacje linii radiowych (końcowe)

2 (5)

stacje retransmisyjne nadawcze, odbiorcze i nadawczo-odbiorcze

10

W nawiasach podano wartości dopuszczalne przy rezystywności gruntu przekraczającej 100 Ωm

W celu zaprojektowania systemu uziemiającego obiektu telekomunikacyjnego można skorzystać z poniższych wzorów.

Rezystancja otoku:

wzor-2

D = L/π- średnica otoku w m
L -długość bednarki otoku w m
d- średnica uziomowego przewodu okrągłego lub połowa szerokości bednarki uziomu w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziomu pionowego pogrążonego w gruncie na głębokość h:

wzor-3

L- długość uziomu pionowego w m
d- średnica uziomu pionowego w m
ρE - rezystywność gruntu w Ωm

Rezystancja uziemienia złożonego:

wzor-4

 

 

Ponieważ bednarki i pręty pionowe zewnętrznego układu uziomów są połączone ze stalą zanurzoną w betonie stóp fundamentowych wieży antenowej, muszą być wykonane z materiałów szlachetnych takich jak stal pomiedziowana, stal nierdzewna lub lita miedź. W przedstawionej instalacji zostały zastosowane materiały stalowe pomiedziowane, co pozwoliło obniżyć koszty uziemiania o 45% w stosunku do stali nierdzewnej lub litej miedzi.


Zastosowane produkty:
G000 75, G100 12, G103 28N, G103 29N, G103 30N, G103 32N, G103 33N, G103 55, G104 02, G106 02, G108 02, G110 74, G110 75, G111 49, G111 50, G113 01

 

Krok 5.

Aby dobrać właściwy materiał dla projektowanego systemu uziemień należy skorzystać z tablicy nr 7 str. 30 normy PN EN 62 305-3 oraz tabeli 54.1 str. 11 normy PN-HD 60364-5-54. Obie tabele są zamieszczone poniżej.

 Materiał, kształt i minimalne wymiary uziomów a), e)

Materiał

Ukształtowanie

Wymiary

średnica pręta
mm

przekrój przewodu
mm²

powierzchnia płyty
mm

miedź
miedź cynowana

linka

 

50

 

lita okrągła

15

50

 

lita taśma

 

50

 

rura

20

 

 

lita płyta

 

 

500 x 500

płyta kratowa c)

 

 

600 x 600

stal ocynkowana
na gorąco

lita okrągła

14

78

 

rura

25

 

 

lita taśma

 

90

 

lita płyta

 

 

500 x 500

płyta kratowa c)

 

 

600 x 600

profilowana

d)

 

 

stal goła b)

linka

 

70

 

lita okrągła

 

78

 

lita taśma

 

75

 

stal pokryta miedzią

lita okrągła

14

50

 

lita taśma

 

90

 

stal nierdzewna

lita okrągła

15

78

 

lita taśma

 

100

 

a)  Właściwości mechaniczne i elektryczne, a także właściwości odporności na korozję powinny spełniać wymagania przyszłej serii norm EN 50164.
b)  Powinna być osadzona w betonie do głębokości minimum 50 mm. 
c)  Płyta kratowa wykonana z przewodu o minimalnej długości całkowitej 4,8 m.
d)  Dozwolone są różne profile o przekroju 290 mm² i minimalnej grubości 3 mm, np. profil krzyżowy.
e)  W przypadku uziomu fundamentowego, stanowiącego układ typu B, uziom ten należy prawidłowo połączyć ze stalą zbrojeniową w odstępach nie większych niż 5 m. 


Minimalne wymiary powszechnie stosowanych uziomów wbijanych w ziemię lub beton, używanych celem zapobieżenia korozji i zapewnienia wytrzymałości mechanicznej

Materiał i powierzchnia

Kształt

Średnica
mm

Przekrój 
poprze-
czny 
mm²

Grubość
mm

Ciężar powłoki
g/m²

Grubość powłoki
ochronnej
mikrometr

stal umieszczona 
w betonie
(czysta,
galwanizowana
na gorąco
lub nierdzewna)

drut okrągły

10

 

 

 

 

taśma lita lub pleciona

 

75

3

 

 

stal
ocynkowana
na gorąco c)

taśma pleciona b)
lub płaskownik/
płyta lita -
kratownica

 

90

3

500

63

pręt okrągły
wbity pionowo

16

 

 

350

45

drut okrągły
położony
poziomo

10

 

 

350

45

rura

25

 

2

350

45

linka skręcana
(umieszczona
w betonie)

 

70

 

 

 

profil krzyżowy
wbity
pionowo

 

(290)

3

 

 

stal
platerowana

pręt okrągły
wbity pionowo

(15)

 

 

 

2 000

stal z powłoką
miedzi
nałożoną
elektrolitycznie

pręt okrągły
wbity pionowo

14

 

 

 

250 e)

drut okrągły
położony
poziomo

(8)

 

 

 

70

taśma położona
poziomo

 

90

3

 

70

stal 
nierdzewna a)

taśma lub 
w kształcie 
taśmy/płytka

 

90

3

 

 

pręt okrągły 
wbity pionowo

16

 

 

 

 

drut okrągły 
położony 
poziomo

10

 

 

 

 

rura

25

 

2

 

 

miedź

taśma

 

50

2

 

 

drut okrągły
położony
poziomo

 

(25) d) 50

 

 

 

lity pręt
okrągły wbity
pionowo

(12) 15

 

 

 

 

linka skręcana

1,7 dla
poszcz.
drutu linki

(25) d) 50

 

 

 

rura

20

 

2

 

 

lita płyta

 

 

(1,5) 2

 

 

kratownica

 

 

2

 

 

 UWAGA: wartości w nawiasach mają zastosowanie tylko do ochrony przed wstrząsami elektrycznymi, podczas gdy pozostałe wartości mają zastosowanie do ochrony odgromowej i ochrony przed wstrząsami elektrycznymi.

a)  Chrom ≥ 6%, nikiel ≥ 5%, molibden ≥ 2%, węgiel ≤ 0,08%.
b)  Taśma w krążku lub pocięta taśma z zaokrąglonymi krawędziami.
c)  Powłoka będzie gładka, rozciągliwa i wolna od plam po wycieku.
d)  Gdzie doświadczenie pokazuje, że ryzyko korozji uszkodzenia mechanicznego jest wyjątkowo małe, można zastosować 16 mm².
e)  Grubość ta jest podana, celem zapobieżenia uszkodzenia powłoki miedzi podczas procesu montażu. Może być zmniejszona do nie mniej niż 100 µm, jeśli zgodnie z instrukcjami producenta podejmowane są specjalne środki ostrożności, celem uniknięcia uszkodzenia mechanicznego miedzi podczas procesu montażu (np. wiercone otwory lub specjalne końcówki ochronne.

 


Materiał na podstawie CBM-Technology 

Do góry strony

Kontakt

ul. Myśliwska 2
15-569 Białystok, Polska
tel.  +48 85 741 08 40
tel.  +48 85 741 08 80
fax. +48 85 741 09 69
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Napisz do nas

Newsletter

Zapisz się na bezpłatny newsletter

Bez wysiłku, prosto na Twoją skrzynkę:
  • nowości techniczne i promocje cenowe
  • praktyczne porady naszych ekspertów

obserwuj na

Rss

© 2012 WSZYSTKIE PRAWA ZASTRZEŻONE RST sp.j. | Realizacja: SENSORAMA.PL